سیاه + سپید + خاکستری

کوثر را  که پس از تست هوشی که از روی نقاشی اش نمره گذاری کرده بودم و نتیجه اش شده بود " خیلی باهوش " را نشاندم روی صندلی . پنج عدد دگمه ی قرمز و ده عدد دگمه ی مشکی را مثل قطار چیدم رو به رویش . پرسیدم :

من : تعداد دگمه های قرمز زیاده یا دگمه ها ؟

کوثر : قرمز ها .

من : تعداد دگمه های سیاه زیاده یا دگمه ها ؟

کوثر : سیاه ها .

مادرش خواست دخالت کند و بگوید کوثر دقت کن که با سر به او فهماندم کاری نداشته باشد چون دخمرکش درست می گوید !!!

بله !! کوثر شش ساله درست جواب داده ! برای اینکه طبق نظر " ژان پیاژه " روان شناس بالینی کودک ٬کودکان در سن بین دو تا هفت سالگی دارای تفکر غیر منطقی هستند که از ویژگی های اصلی این تفکر غیر منطقی بودن تفکر کودکان ( خود محوری ٬ فقدان طبقه بندی سلسه مراتبی ٬ فقدان درون گنجی طبقه ای ٬ تفکر جاندار پنداری ٬ ناتوانی در نگهداری و پرگشت ناپذیری ) هستند .

خود محوری (egocentism) : که مهم ترین نقص تفکر دوره ی پیش دبستانی یا پیش عملیاتی است . بدین معناست که کودکان در این سنین از تفکر دیگران بی خبرند و غیر از دیدگاه خودشان از تفکر دیگری مطلع نیستند . فکر میکنند هر کس دیگری هم در این سنین مثل آنها فکر و احساس می کند . تفکر خود محوری باعث  تفکر " جاندار پنداری " می شود .

جاندار پنداری (animistic thinking) : یعنی ، اعتقاد به اینکه اشیای بی جان ، درست مثل خود آنها ، ویژگی های جاندار ، مانند امیال ، افکار و احساس دارند . مثل جایی که از کوثر پرسیدم :

من : آیا خورشید جان داره ؟

کوثر : اوهوم !

من : خورشید زن ِ یا مرد ؟

کوثر : زن !

من : خورشید ازدواج کرده یا هنوز شوهر نداره ؟

کوثر : نه میخواد با ستاره که مرد ِ عروسی کنه !

من : چرا ستاره مرد ِ ؟

کوثر : چون نوه هاش اذیتش کردن پیر شده ، کوچولو شده ولی خورشید جوون مونده !

++ مادرش از شدت انفجار خنده ای منفجر شد و من هم خواستم بگویم که مثلا خیلی با تجربه ام لبخندی ژوکوند ٬ از ته دل زدم که  معنایش رو به خورشید این بود " خاک بر سرت کنند با این انتخابت " خورشید از خجالت آن لبخند من شرمگین شد و شاید حیا کرد که می خواهد زن یک پیر نوه دار بشود ! اگر هفته ی پیش غروبی زیبا و سرخ را تماشاگر بودید به خاطر شرم زیاد خورشید بانو از نگاه من و ازدواجش بوده ! ++

ناتوانی در نگهداری ذهنی (inability of conservaiton) : منظور از نگهداری این است که برخی از ویژگی های مادی اشیاء حتی زمانی که جلوه ی بیرونی آنها تغییر کرده باشد ، ثابت می مانند . برای مثال وقتی اسمارتیز های آیتک سه ساله را که با اسمارتیز های علیرضای پنج ساله برابر بود را روی میز ریختم ، رضا شروع به گریه کرد که چرا تعداد اسمارتیز های آیتک بیشتر از اوست ! در نگهداری مایعات هم این اتفاق رخ می دهد . به کودک دو لیوان بزرگ آب نشان داده می شود که شبیه هم هستند و از او می پرسند آیا مقدار آب آنها برابر است. بعد از اینکه کودک جواب مثبت داد ، آب یکی از لیوان ها را در ظرف کوتاه و پهن می ریزند که ظاهر آب ، اما نه مقدار آن تغییر می کند . بعد از کودک می پرسند که آیا مقدار آب هنوز برابر است یا تغییر کرده است ؟ کودکان دوره ی پیش عملیاتی فکر می کنند که مقدار آب دیگر برابر نیست . که همین ناتوانی کودکان پیش عملیاتی در نگهداری ، چند جنبه از تفکر آنها را نشان می دهد اولا ، درک آنها متمرکز است . یعنی فقط روی یک جنبه از موقعیت تمرکز می کنند که به این موقعیت " ادراک بسته " هم می گویند . دوم اینکه ، کودکان به جای " تبدیل ها " بر " حالتها " تمرکز می کنند .

برگشت ناپذیری (irreversibility) : مهم ترین ویژگی غیر منطقی این دوره برگشت ناپذیری است . کودکان در این مرحله ، نمی توانند به صورت ذهنی ، یک رشته مراحل در مسئله را طی کنند و بعد جهت خود را تغییر دهند و به نقطه ی آغاز برگردند . جایی که علیرضا نتوانست تفکر خود را تغییر دهد و بگوید که : « اسمارتیز های من با اسمارتیز های آیتک برابر است و چون من از ظرف اسمارتیز ها را روی میز ریختم و اگر جمعشان کنم و داخل ظرف بریزم اسمارتیز های من و آیتک برابر خواهد شد . »

فقدان طبقه بندی سلسله مراتبی (lack of hierarchical classificaiton) : یعنی اینکه ، کودکان این دوره ی پیش عملیاتی هنوز نمی توانند اشیاء را بر حسب تفاوت ها ، طبقه ها و زیر طبقه ها سازمان دهند . مسئله ی درون گنجی طبقه ای (class inclusion problem) یعنی همان اشتباهی که کوثر در تشخیص اداراکی روی ویژگی اداراکی رنگ قرمز و مشکی تمرکز کرد به جای تمرکز به طبقه ی کلی ( دگمه ها ) به اجزای ( قرمز و سیاه ) توجه کرد و چون ناتوانی در برگشت پذیری را داشت نتوانست به صورت برگشت پذیر بیاندیشد .

منابع :

روان شناسی رشد 1 / لورا ای برک / انتشارات ارسباران

روان شناسی ژنتیک / دکتر محمود منصور / انتشارات سمت

مـــــثل ها و متــــل های چاپ شده / دکتر چند سال بعد از این ، نسرین بی بی / انتشارات وبلاگ سیاه + سپید + خاکستری

کامنت برتر پست قبل ( امید جیر جیر خان ) :

" شما خجالت نميكشيد بجاي اينكه بريد مراسم استقبال مياييد از اين چيزاي انحرافي مينويسيد ؟ "